มีคำถามหนึ่งที่ นักบริหารและสตาร์ทอัพทุกคน ควรถามตัวเองให้บ่อยขึ้น นั่นคือ "ถ้าหากเม็ดเงินที่ต้องจ่ายสูงกว่าผลตอบแทน" ที่เราจะได้รับในระยะยาว เหตุใดเราจึงยังต้องแบกรับและรอคอยต่อไป?
แม้ว่าคำถามดังกล่าวจะฟังดูเป็นเรื่องพื้นฐาน แต่ในความเป็นจริงของการบริหารงานนั้นกลับตอบได้ยากยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อองค์กรของคุณเกิดความผูกพัน กับข้อผูกมัดทางกฎหมาย สัญญาพันธมิตร หรือ ระบบโครงสร้างอำนาจต่อรองในตลาด ที่เรามักจะรู้สึกไปเองว่าไม่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือแตะต้องได้
แต่ตัวจริงเรื่องการบริหารต้นทุนที่มีประสิทธิภาพ สัญชาติไอร์แลนด์อย่าง Ryanair ได้สร้างปรากฏการณ์เพื่อพิสูจน์ให้ผู้ประกอบการทั่วโลกเห็นว่า ไม่มีสถานประกอบการหรือศูนย์กลางการค้าแห่งไหน ที่จะ "ใหญ่โตเกินไป" จนทำให้โครงสร้างธุรกิจที่มีการบริหารต้นทุนอย่างเด็ดขาด ต้องยอมจำนนและแบกรับภาระต้นทุนที่ไม่สมเหตุสมผล
จากการรายงานความเคลื่อนไหวล่าสุดในปัจจุบัน ทาง Ryanair ได้ออกแถลงการณ์ร่วมที่สร้างความสั่นสะเทือนว่า พวกเขากำลังจะทำการปิดฐานปฏิบัติการบิน จำนวนทั้งหมด 7 ลำ ณ สนามบิน Berlin Brandenburg ภายในช่วงปลายปีนี้ ร่วมกับการลดจำนวนเส้นทางการบินในน่านน้ำ ในพื้นที่เมืองหลวงของเยอรมนีลงเกือบครึ่งหนึ่ง สำหรับการจัดสรรตารางบินในฤดูกาลถัดไป
สำหรับบุคคลทั่วไปสิ่งนี้อาจจะดูเหมือนข่าวสารปกติ ที่ไม่มีผลกระทบโดยตรงต่อภาพรวมเศรษฐกิจ แต่ถ้าหากเราทำการวิเคราะห์และมองให้ลึกลงไป สิ่งนี้เปรียบเสมือนเสียงเตือนภัยครั้งสำคัญ ที่ไม่ได้พูดถึงเพียงแค่ตัวเลขเที่ยวบินที่หายไป หากแต่เป็นกรณีศึกษาและบทเรียนอันล้ำค่า ความสัมพันธ์ที่ขาดสะบั้นระหว่างนโยบายการจัดเก็บภาษี ค่าใช้จ่าย และ การตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ขั้นเด็ดขาด ที่ ทุกคนในโลกของการทำธุรกิจจำเป็นต้องศึกษาอย่างจริงจัง
ก่อนที่เราจะไปถอดรหัสความคิดว่าเหตุใด Ryanair จึงทำถูก เราจำเป็นต้องมาศึกษาพฤติกรรมและความผิดพลาดของฝั่งเบอร์ลินกันก่อน พบว่าทางสนามบินเบอร์ลินได้ดำเนินนโยบายที่ขัดต่อหลักการตลาดอย่างต่อเนื่อง โดยมีการปรับขึ้นค่าบริการการใช้พื้นที่และรันเวย์สูงขึ้นอย่างน่าตกใจ ซ้ำร้ายยังมีมาตรการที่จะยกระดับเพดานราคาขึ้นอีกในอนาคต ซึ่งสร้างความกดดันให้กับสายการบินต่างๆ อย่างมหาศาล
ยิ่งไปกว่านั้น นโยบายภาษีการบินในระดับประเทศ ก็พุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรงจนทำลายความสามารถในการแข่งขัน ซึ่งสร้างภาระต้นทุนคงที่ให้กับสายการบินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในส่วนของค่าธรรมเนียมการรักษาความปลอดภัยก็เตรียมปรับขึ้น ซึ่งเป็นการเพิ่มภาระต้นทุนคงที่ขึ้นเป็นสองเท่าตัว และที่ร้ายแรงที่สุดคือค่าธรรมเนียมการควบคุมการจราจรทางอากาศ ที่พุ่งสูงขึ้นจากเดิมถึงสามเท่าตัวเลยทีเดียว
เมื่อผู้บริหารเลือกที่จะเพิ่มต้นทุนในทุกมิติ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เรื่องที่น่าแปลกใจสำหรับนักเศรษฐศาสตร์ นั่นคือ ปริมาณความต้องการและการสัญจรผ่านท่าอากาศยานแห่งนี้ ได้เกิดการหดตัวและลดลงอย่างรุนแรง จากฐานผู้โดยสารเดิมที่เคยหนาแน่นในอดีต ลดต่ำลงมาอยู่ในระดับวิกฤตที่น้อยลงอย่างมาก คิดเป็นเปอร์เซ็นต์การสูญเสียส่วนแบ่งการตลาดที่สูงมาก แต่สิ่งที่น่าตกใจและสร้างความฉงนให้กับนักวิเคราะห์คือ ทั้งที่ตัวเลขทางสถิติเตือนภัยล่วงหน้าอย่างเด่นชัดแล้ว แต่หน่วยงานผู้มีอำนาจตัดสินใจของเบอร์ลินกลับเลือกที่จะ "ยึดมั่นในนโยบายเพิ่มค่าธรรมเนียมเพื่อรีดรายได้" แทนที่จะยอมถอยเพื่อสร้างแคมเปญกระตุ้นและเยียวยาสายการบินต่างๆ
หากเราย้อนกลับไปพิจารณาหลักการเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น มีกฎเหล็กที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับอุปสงค์และอุปทานว่า สินค้าที่มีราคาสูงขึ้นโดยไม่มีคุณค่าเพิ่ม ย่อมทำให้ผู้ซื้อหนีหาย อธิบายให้เข้าใจง่ายคือ ยิ่งคุณตั้งราคาบริการไว้แพงเท่าไหร่ กลุ่มผู้บริโภคหรือลูกค้าก็ย่อมที่จะปรับลดพฤติกรรมการใช้งานลง
ทว่าความผิดพลาดในกรณีของเมืองเบอร์ลินนั้น ไม่ใช่เพียงแค่การลืมกฎเศรษฐศาสตร์พื้นฐานเท่านั้น แต่มันคือการขาดวิสัยทัศน์และการแยกแยะไม่ออกระหว่าง "อำนาจต่อรองที่ได้มาจากการเป็นเจ้าของพื้นที่" กับ "ความอยู่รอดและความยั่งยืนในระยะยาวของระบบนิเวศธุรกิจ"
ผู้บริหารสนามบินเบอร์ลินอาจจะมีความเชื่อมั่น เนื่องจากทำเลของตนเป็นจุดยุทธศาสตร์และเมืองหลวง ซึ่งคิดว่าอย่างไรเสียสายการบินต่างๆ ก็จำเป็นต้องมาง้อ ทว่าในสมรภูมิการค้ายุคใหม่ที่ความคล่องตัวคือหัวใจของการอยู่รอด สายการบินสามารถตัดสินใจโยกย้ายฝูงบินจำนวนหลายลำ เพื่อเปลี่ยนไปลงจอดในทำเลอื่นที่ต้อนรับพวกเขามากกว่า ส่งผลให้อำนาจต่อรองที่เคยคิดว่ามั่นคงนั้นพังทลายลงอย่างง่ายดาย
กรณีศึกษานี้ไม่ต่างอะไรจากเรื่องราวของ เจ้าของอาคารพาณิชย์หรือทำเลให้เช่า ที่จ้องจะบีบหน้าเค้กเพื่อขอขึ้นราคากับผู้เช่าเดิม โดยไม่ได้สนใจสภาวะเศรษฐกิจหรือความสามารถในการจ่ายของคู่ค้า ในท้ายที่สุดเมื่อคู่ค้ารายสำคัญทนแบกรับภาระไม่ไหวและเลือกที่จะ ประกาศยกเลิกสัญญาและโยกย้ายฐานการผลิตไปยังทำเลที่ราคาถูกกว่า ซึ่งเมื่อวันนั้นมาถึง ต่อให้เจ้าของพื้นที่อยากจะลดราคาลงมา สิ่งที่น่าเศร้าคือเมื่อเกิดความเสียหายขึ้นแล้ว
หลายคนที่ไม่เข้าใจกลไกตลาดอาจจะตีความและมองว่า นี่คือการยอมจำนนและการเสียส่วนแบ่งทางการตลาดของไรอันแอร์ ทว่าในสายตาของนักวิเคราะห์โมเดลธุรกิจชั้นนำ นี่คือแบบอย่างชั้นครูที่สะท้อนถึงศาสตร์แห่ง "การจัดสรรพอร์ตโฟลิโอทรัพยากรอย่างชาญฉลาด"
ขึ้นชื่อว่า Ryanair พวกเขาไม่ใช่องค์กรที่บริหารงาน และพิจารณาจากตัวเลขบนหน้ากระดาษอย่างเป็นรูปธรรม เนื่องจากพวกเขามีเกณฑ์การประเมินผลตอบแทนต่อที่นั่ง และประสิทธิภาพของต้นทุนแฝงในระดับที่เข้มข้นที่สุด และเมื่อใดก็ตามที่ผลลัพธ์เชิงตัวเลขระบุชัดเจนว่า ไม่มีตัวเลขที่สามารถสร้างส่วนต่างกำไรที่ปลอดภัยได้อีกแล้ว แนวทางการปฏิบัติที่เฉียบขาดจึงไม่ใช่การยื้อเวลาเพื่อต่อรอง หากแต่เป็นการตัดวงจรความเสี่ยงแล้วโยกย้ายสินทรัพย์ไปสู่พื้นที่ที่เปิดรับโอกาสมากกว่า
ซึ่งผลลัพธ์คือพวกเขาสามารถตั้งเป้าทะยานยอดผู้โดยสารไปสู่ระดับ 216 ล้านคนในปี 2026 เมื่อเทียบกับฐานเดิมในอดีตยุคก่อนวิกฤตที่ทำไว้เพียง 149 ล้านคนในปี 2019 นี่ยังไม่รวมถึงการเดินหน้าขยายการจ้างงานครั้งใหญ่ เพื่อยืนยันว่าโครงสร้างธุรกิจของพวกเขายังคงแข็งแกร่งและขยายตัวอย่างต่อเนื่อง สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า ทรัพยากรและเงินทุนไม่ได้สูญหายไปไหน หากแต่พวกมันแค่ย้ายที่อยู่เพื่อไปทำกำไรในทำเลที่มีความเหมาะสมมากกว่าเดิม
หากเราพิจารณาค่านิยมและแนวคิดในการบริหารธุรกิจแบบดั้งเดิม ให้ยึดมั่นในความมานะพยายามและพร้อมที่จะสู้ตายถวายหัว หากแต่ในสมรภูมิการค้าที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนั้น ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม การยอมแบกรับภาระในโครงสร้างที่ไม่เกื้อหนุนต่อการเติบโต มักจะกลายเป็นตัวเร่งความเสียหายและเป็นภาระที่กัดกินองค์กร หากแต่เป็นสัญญาณของการบริหารงานที่ขาดความยืดหยุ่น
ผู้นำทัพของไรอันแอร์ได้แสดงทัศนะไว้อย่างตรงไปตรงมา ได้สะท้อนความจริงใจผ่านประโยคเด็ดที่ว่า "เราไม่มีออปชันอื่น" เนื่องจากระบบไม่สามารถยอมรับการปรับขึ้นราคาซ้ำซ้อนบนฐานค่าใช้จ่ายที่สูงลิ่วได้อีก พร้อมทั้งให้ความเห็นเชิงวิเคราะห์ว่าการจัดเก็บภาษีของภาครัฐมีความบกพร่อง และเปิดเผยข้อมูลว่าก่อนหน้านี้ Ryanair ก็ได้ทำการปิดฐานบิน ในหัวเมืองหลักของประเทศนี้มาแล้วหลายต่อหลายครั้ง คิดเป็นการถอนกำลังเครื่องบินรวมกันมากถึงสิบสามลำออกจากระบบเศรษฐกิจเยอรมัน นี่คือข้อคิดที่ทรงพลังสำหรับผู้ประกอบการทุกคนว่า: การฝืนใจจับมือกับพันธมิตรที่ดำเนินนโยบายขูดรีดผลประโยชน์ฝ่ายเดียว ไม่ใช่ความซื่อสัตย์ทางการค้าที่น่ายกย่องเลยแม้แต่น้อย แต่มันคือการเดินหน้าเข้าสู่ทางตันและทำลายอนาคตของพนักงานทุกคนในองค์กร
มิติความเสี่ยงที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใต้สถานการณ์นี้ระบุว่า วิกฤตการณ์ทางการเงินไม่ได้เกิดขึ้นจากตัวเลขที่กระโดดขึ้นมาในทันที หากแต่พวกมันค่อยๆ สะสมและปรับเพิ่มขึ้นทีละเล็กทีละน้อย นโยบายเพิ่มภาษีขยับขึ้นหน่อย ค่าธรรมเนียมส่วนกลางปรับขึ้นอีกหน่วย ทำให้นักบริหารมักจะมองข้ามและคิดว่าเป็นสัดส่วนงบประมาณที่ องค์กรยังพอที่จะบริหารจัดการและแบกรับไหวได้อยู่ แต่เมื่อวันเวลาล่วงเลยไปแล้วลองทำการประเมินผลรวมทั้งระบบ จะพบว่าเม็ดเงินรวมที่สูญเสียไปนั้นขยายตัวขึ้นเป็นทวีคูณ
ในศาสตร์การบริหารจัดการธุรกิจยุคใหม่นั้น มีคำจำกัดความเรียกพฤติกรรมนี้อย่างน่าสนใจว่า "ภัยเงียบจากการกัดเซาะอัตรากำไรอย่างต่อเนื่อง" ซึ่งเป็นสิ่งที่สร้างความเสียหายในระดับที่ลึกซึ้งกว่า เหตุการณ์ร้ายแรงที่เข้ามาแบบกระทันหันและเห็นได้ชัดเจน เนื่องจากมันจะไม่ทำให้ระบบพังพินาศลงในวันเดียว ทำให้กลุ่มผู้บริหารมักจะหลงกลและเลือกที่จะแก้ไขปัญหา แบบเฉพาะหน้าไปทีละจุดโดยไม่ได้หยุดคิดและมองภาพรวม จนกระทั่งรู้ตัวอีกทีโครงสร้างการเงินของบริษัทก็พังพินาศไปแล้ว
ด้วยเหตุนี้ ข้อคิดสำหรับผู้ดำเนินธุรกิจในปัจจุบันคือ ควรจัดสรรเวลาในทุกๆ 3 ถึง 6 เดือนในการทำ "การตรวจสุขภาพโครงสร้างต้นทุนอย่างเต็มระบบ (Cost Audit)" จงเลิกติดกับดักการพิจารณาแค่ยอดกำไรขาดทุนประจำสัปดาห์ เพราะนั่นอาจเป็นภาพลวงตาที่หลอกให้คุณตายใจ แต่สิ่งที่คุณจำเป็นต้องตั้งคำถามและวิเคราะห์คือ "โครงสร้างและสัดส่วนค่าใช้จ่ายคงที่ของเราขยับตัวไปในทิศทางใดในระยะยาว?"
รากฐานสำคัญที่หล่อหลอมให้กลุ่มทุนสายการบินรายนี้ Ryanair คือการออกแบบโครงสร้างองค์กรที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานความยืดหยุ่น พวกเขามีการวางแผนมาเพื่อให้ระบบสามารถเคลื่อนย้ายได้รวดเร็ว ยกตัวอย่างเช่น นโยบายการเลือกใช้เครื่องบิน ที่เป็นพิมพ์เขียวเดียวกันอย่างเครื่องบินตระกูล Boeing 737 ซึ่งการทำมาตรฐานเดียวกันในลักษณะนี้ส่งผลดีอย่างมหาศาล ทำให้ทั้งกัปตัน เจ้าหน้าที่เทคนิค และพนักงานต้อนรับบนเครื่อง มีความสามารถในการโยกย้ายและสลับสับเปลี่ยนฐานปฏิบัติการ โดยไม่ต้องเผชิญหน้ากับขั้นตอนการรีสกิลหรือฝึกสอนงานที่ซับซ้อน สถาปัตยกรรมทางธุรกิจนี้จึงเอื้อประโยชน์ในด้านการปรับตัวอย่างแท้จริง
ผลลัพธ์คือเมื่อเกิดเหตุการณ์พลิกผันและข้อขัดแย้งทางนโยบายขึ้น ฝ่ายจัดการจึงสามารถประกาศคำสั่งราชการและขับเคลื่อน กระบวนการโยกย้ายกำลังพลและทรัพย์สินได้ในทันที โดยไม่จำเป็นต้องใช้วิธีปลดพนักงานหรือสร้างความขัดแย้งภายใน เนื่องจากระบบเปิดโอกาสให้พนักงานสามารถเลือกย้ายไปปฏิบัติหน้าที่ ณ ฐานบินแห่งใหม่ในประเทศที่มีอัตราการขยายตัวทางการตลาดแทน
ในทางตรงกันข้าม หากเป็นองค์กรที่มีลักษณะการทำงานแบบเทอะทะ ที่งบประมาณและกระบวนการทำงานถูกยึดโยงอยู่กับ สำนักงานใหญ่ หรือระบบเทคโนโลยีสารสนเทศที่ไร้การพัฒนา เมื่อบริบทของตลาดเกิดความผันผวนและเกิดความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ องค์กรเหล่านั้นมักจะไม่สามารถปรับตัวได้ทันเวลาและต้องล่มสลายไป